Wat stelt dat voor?

Geconcentreerd werk ik de kwasten verf tegen het doek.  Allerlei kleuren en vormen hebben zich op mijn schilderij geordend tot een onverwacht geheel. Onverwacht, maar niet onwelkom. Het avontuur loopt ten einde, en ik vul de laatste lege plekken in. Nog een stipje hier, streepje daar, vlekje ginds. Hier of daar een kleurtje over een ander kleurtje heen, een detail, een accent.

En dan is het eindelijk klaar. Tevreden stap ik achteruit, en bezie het resultaat. Het is goed. Ik kan mijn werk vol trots laten zien, en dat doe ik dan ook.

“Wat stelt dat voor?” hoor ik soms zeggen.
Dat vind ik altijd een erg lastige vraag. Of eigenlijk: het antwoord is lastig, de vraag wordt veel te gemakkelijk gesteld.

De vraag impliceert namelijk een bedoeling. De schilder heeft ‘iets’ willen delen, en het is blijkbaar niet meteen duidelijk wát dat dan is. De vraag impliceert niet alleen een bedoeling, ook een ‘product’ een ‘meetbaar resultaat’.
De vraag zegt ook iets over de vragensteller, over de tijd die hij of zij in het kijk-en-ervaar-proces wil investeren. Niet te lang blijkbaar, het moet vooral metéén duidelijk zijn.

Ik denk dat het anders moet liggen. Goed, ik heb ‘iets’ willen delen. Het ‘iets’ is gaandeweg vorm gaan krijgen, heeft zich ontwikkeld, misschien in heel onverwachte richtingen.
Het schilderij is méér geworden dan een concreet vastgelegd voorwerp of persoon. Of, vaak in mijn geval, méér dan een samenspel van kleuren en vormen. Het is een gevoel, een emotie die gegroeid is en in een uren durend proces op het doek terecht is gekomen.

Als je naar mijn schilderij kijkt, hoef je niet hetzelfde proces te doorlopen. Je kijkt ernaar, en laat het op je inwerken. Misschien zie je er andere dingen in, ervaar je het anders, doorloop je een heel eigen proces. Misschien zijn je emoties anders, misschien analoog, maar toch anders. Het kijk-en-ervaar-proces heeft feitelijk niets te maken heeft met ‘mooi’ of ‘niet mooi’, al kan en mag dat uiteindelijk je conclusie zijn.

Je hoeft als kijker niet hetzelfde te ervaren als de schilder.  Je maakt je eigen verhaal. De vraag ‘wat stelt dat voor’ doet geen recht aan je eigen inlevingsvermogen, je eigen empathisch voelen, je eigen fantasie, je eigen creërend vermogen. En daar mag je best op vertrouwen!

 

Op weg…

Soms is een stukje schrijven net als schilderen. Voor mij, dan.

Een schilderij is als een levend organisme. Je weet niet altijd van tevoren hoe het zich zal ontwikkelen. Je kunt voorspellen dat een leeg doek zal eindigen als volgeschilderd schilderij, je kunt voorspellen welke kleuren je op het doek zult aantreffen, daarvoor kijk je bijvoorbeeld naar de kleuren die je vooraf hebt klaargezet. Toch weet je nog lang niet alles. Welke vormen, welke lijnen uiteindelijk op het doek tot ontwikkeling zullen zijn gekomen, dat blijft een meestal aangename verrassing.

Een stukje schrijven ontwikkelt zich soms op dezelfde manier. Soms heb je een idee, iets dat je absoluut wilt overbrengen. Zo’n tekst ontwikkelt zich van start tot einde volgens een patroon, een vooropgezet plan. Je hebt een beginpunt, er volgen een aantal kernpunten en uiteindelijk kom je uit bij het hoogtepunt. Punt gemaakt.

Maar het is niet altijd zo. Soms ook begin je te typen, terwijl je nog niet precies weet waar je naartoe gaat. Jawel, een leeg vel dat uiteindelijk gevuld is met lettertjes, woorden, zinnen. De inhoud kan zich nog ontwikkelen, je kunt nog alle kanten op.

Er zit een avontuur in het schrijven van een stukje. Het is een ontdekkingstocht naar een verborgen boodschap die je in je binnenste bewaart, en die al schrijvend zich naar de openbaarheid werkt. Je kunt jezelf nog aardig verrassen!

En als je dan gaandeweg ontdekt welk pad je aan het bewandelen bent, welke bestemming zich onverwacht aan je openbaart, dan is het heel gemakkelijk om de passages die achteraf minder in het verhaal pasten ook weer te verwijderen. Uiteindelijk neem je alleen datgene met je mee dat je waardevol genoeg vindt. De rest is ballast, en kun je missen.

Dat geldt uiteraard niet alleen voor stukjes schrijven. We nemen allemaal vaak teveel ballast met ons mee. tegenslagen, vastgeroeste patronen, allemaal zaken die ons afhouden van het avontuur waar we reikhalzend en in volle verwondering naar uitkijken.